Geschiedenis van de Zaanse Schans

Zaans erfgoedDe Geschiedenis van de Zaanse Schans betreft een kopie van een belangrijke periode van ons land. Het is een woon-werkgebied waarin u de 18e en 19e eeuw kunt herleven. Het is tevens één van de grootste openluchtattracties van Nederland die jaarlijks door bijna een miljoen toeristen wordt bezocht. Alhoewel de molens op de Zaanse Schans al eeuwenoud lijken, is dan niet zo.

De Zaanse Schans is een van de belangrijkere bezienswaardigheden in de gemeente Zaanstad en misschien ook wel van Nederland.

GESCHIEDENIS VAN DE ZAANSE SCHANS

De Zaanstreek is het oudste industriegebied van West-Europa. Aan het einde van de Gouden eeuw, gedurende de 18e en 19e eeuw maakte de regio een bloeiperiode door. In de Zaanstreek bevonden zich in de periode ongeveer zeshonderd windmolen. Windmolens die werden gebruikt voor diverse doeleinden. Het zagen van hout voor de scheepsproductie of bijv. het maken van verf. De Zaanstreek was in die periode wat nu het Silicon Valley in Amerika is. Veel technische innovatie maakte dat de Zaanstreek een ongekende economische groei doormaakte en Nederland tot een belangrijke handelsnatie maakte.

Tsaar peterHet succes van de Zaanstreek was de uitvinding van de kruk-as, waardoor de horizontale windrichting op de wieken van de molen kon worden omgezet naar een verticale zaagbeweging. Veel van de toen ruim 600 molens werden hierop aangepast waardoor Nederland een grote rol speelde in de scheepsbouw. De ligging van het gebied was ideaal tijdens de Gouden Eeuw en de Zaanstreek groeide uit tot het centrum van handelsscheepsbouw in Europa. Door de uitvinding van de krukas waren de Nederlandse scheepsbouwers in staat om veel sneller hun boten te bouwen. Iets dat de Russische Tsaar Peter ook was opgevallen. Hij ging daarom aan de slag als scheepsbouwer op een van de vele werven die ons land kende.

UITBREIDINGSPLAN

De geschiedenis van de Zaanse Schans is op zich een trieste. De technische revoluties van de stoommachines maakte de windmolen overbodig. Het aantal bedrijven dat stoom ging toepassen om de productieprocessen te verbeteren namen dusdanig toe dat veel windmolens werden gesloopt. Om het culturele erfgoed zoveel als mogelijk te bewaren werd het plan van de Zaanse Schans uitgewerkt. Vauit de hele Zaanstreek werden oude houten gebouwen en molens met diepladers tussen 1961 en 1974 naar het uitbreidingsplan Zaanse Schans gebracht en gerestaureerd. De gebouwen werden zowel via de weg als via het water vervoert. De meeste molens zijn hier in de vorige eeuw naartoe verhuisd, een aantal molens stonden hier al. Sommige molens zoals Het Jonge Schaap zijn op het terrein volledig nagebouwd aan de hand van originele bouwtekeningen. De Zaanse Schans is zodanig opgezet dat je door een Zaanse woon- en werkbuurt halverwege de 19e uit loopt. Een dorp met erven, paden, houten huizen, pakhuizen en molens, sloten en landerijen. 

MOLENS

De Zaanse Schans is vooral bekend dankzij haar prachtige molens. Met behulp van windkracht ontwikkelde de Zaanstreek zich in de 17e eeuw tot het eerste industriegebied ter wereld. U ziet van een afstand de wieken al traag draaien. In totaal staan er twaalf molens op de Schans zelf, 4 liggen in de directe omgeving. In de molens wordt nog steeds hard gewerkt. De bewoners van de molens krijgen betaald na ratio dat hun molens draaien. En gelukkig waait het in de Zaanstreek veel. In de molens wordt hout gezaagd of olie, meel en specerijen gemalen. Het krakende hout, de geur in de molens en alle onderdelen die bewegen in de buik van de molens, zijn een indrukwekkend belevenis. Via smalle en stijlen trappen klim je naar het molendek en genieten van een prachtig vergezicht.

HUISJES

stoom tijdperk Naast molens, schuren en andere panden verrezen er prachtige huizen van rijke moleneigenaars, handelaren en notabelen. Deze huizen hebben vaak zowel een mooie voor- als achtergevel (statussymbolen) en staan op de dijk langs rivier de Zaan, in die tijd een zeer belangrijke verkeersader. De typisch prachtige Zaanse huisjes komen uit andere delen van de Zaanstreek. De enorme welvaart die de streek in de 18e en 19e eeuw heeft gekend is hier zichtbaar. De huizen hebben vaak zowel een mooie voor- als achtergevel (statussymbolen) en staan op de dijk langs rivier de Zaan, in die tijd een zeer belangrijke verkeersader.  Het oudste, nog bestaande houten huisje van Nederland is het Czaar Peterhuisje in Zaandam. Het huisje staat nog op precies dezelfde plek als in 1697. Het huisje heeft twee kleine kamertjes en een kleine bovenverdieping. Om het huisje te beschermen tegen weer en wind is er in 1985 een gebouw overheen gebouwd.

BEZOEKEN IS GRATIS!

Een bezoek brengen aan de Zaanse Schans is de tijd meer dan waard. Het mooie is dat een bezoek aan de Zaanse Schans gratis is. Uiteraard moet je wel betalen voor het parkeren. Wil je een van de molens of fabrieken bezoeken dan moet je wel entree geld betalen. Maar voor het uitzicht en de sfeer betaal je niets! Wil je meer weten over de geschiedenis van de Zaanse Schans en de periode van de Gouden Eeuw lees dan een van onze vele andere blogs.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.